Nguyên nhân và cách nhận biết đàn ông vô sinh chính xác

Vô sinh nam là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng hiếm muộn, ảnh hưởng lớn đến đời sống gia đình và tâm lý phái mạnh. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết cách nhận biết đàn ông vô sinh để có hướng xử lý kịp thời. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu vô sinh ở nam giới giúp tăng khả năng điều trị thành công và cải thiện chất lượng cuộc sống. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu cũng như các phương pháp chẩn đoán và phòng tránh vô sinh ở nam giới. Hãy cùng theo dõi nhé! 

Vô sinh nam là gì?

Vô sinh nam là tình trạng người đàn ông không có khả năng khiến bạn đời mang thai dù duy trì quan hệ tình dục đều đặn và không sử dụng biện pháp tránh thai trong suốt một năm. Đây là một vấn đề sức khỏe sinh sản khá phổ biến trong bối cảnh xã hội hiện đại ngày nay, nó ảnh hưởng trực tiếp đến hạnh phúc gia đình và tâm lý phái mạnh.

Dựa trên nguyên nhân và tình trạng bệnh, vô sinh nam được chia thành hai loại chính:

-Vô sinh nguyên phát: Xảy ra khi người đàn ông chưa từng có con và không thể có con dù quan hệ tình dục bình thường. Đây là tình trạng phổ biến hơn và thường liên quan đến các vấn đề bẩm sinh hoặc rối loạn chức năng sinh sản.

-Vô sinh thứ phát: Được chẩn đoán khi người đàn ông đã từng có con trước đó nhưng sau này lại không thể tiếp tục duy trì khả năng sinh sản. Tình trạng này thường liên quan đến các yếu tố tác động từ môi trường sống, thói quen sinh hoạt hoặc bệnh lý phát sinh theo thời gian.

Vô sinh nam không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản mà còn gây ra những tác động tiêu cực về mặt tâm lý và đời sống tình cảm. Do đó, việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống và duy trì hạnh phúc gia đình.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng vô sinh ở nam giới

Vô sinh ở nam giới xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm các yếu tố bẩm sinh, bệnh lý và thói quen sinh hoạt không lành mạnh. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng này:

-Rối loạn xuất tinh: Xuất tinh sớm, xuất tinh ngược hoặc các bệnh như xơ nang, tinh hoàn ẩn, giãn tĩnh mạch thừng tinh,…có thể gây cản trở quá trình thụ tinh.

-Chất lượng tinh trùng kém: Tinh trùng yếu, dị dạng, di chuyển kém hoặc số lượng thấp làm giảm khả năng thụ thai.

-Bệnh lý nam khoa: Viêm tuyến tiền liệt, viêm bao quy đầu và viêm tinh hoàn ảnh hưởng đến quá trình sản xuất và vận chuyển tinh trùng.

-Rối loạn sản xuất tinh trùng: Các bất thường tại tinh hoàn như co rút, chấn thương hoặc phẫu thuật vùng bẹn, tiểu đường và quai bị đều có thể ảnh hưởng đến sinh tinh.

-Thói quen sinh hoạt không lành mạnh: Uống nhiều rượu bia, hút thuốc lá, căng thẳng kéo dài và mặc quần áo bó sát làm suy giảm chất lượng tinh trùng và hormone sinh sản.

-Quan hệ tình dục không an toàn: Quan hệ thô bạo hoặc quá thường xuyên gây tổn thương cơ quan sinh sản và làm tăng nguy cơ viêm nhiễm.

-Tiếp xúc với hóa chất và điều trị ung thư: Làm việc trong môi trường độc hại hoặc trải qua hóa trị, xạ trị có thể làm hỏng tế bào sinh tinh.

-Yếu tố di truyền và nguyên nhân không rõ ràng: Các bất thường về gen và nhiễm sắc thể có thể gây vô sinh, dù đôi khi không xác định được nguyên nhân cụ thể.

Triệu chứng vô sinh ở nam giới

Việc phát hiện sớm các triệu chứng vô sinh ở nam giới đóng vai trò quan trọng trong điều trị và cải thiện khả năng sinh sản. Dưới đây là những dấu hiệu phổ biến cần lưu ý:

-Rối loạn cương dương: Khó duy trì hoặc đạt được sự cương cứng có thể là dấu hiệu của rối loạn nội tiết tố hoặc các vấn đề liên quan đến tuần hoàn máu.

-Xuất tinh bất thường: Xuất tinh sớm, xuất tinh ngược hoặc lượng tinh dịch ít có thể ảnh hưởng đến quá trình thụ tinh.

-Đau và sưng tại vùng sinh dục: Tinh hoàn sưng đau, nhỏ bất thường hoặc dương vật đau khi xuất tinh là những dấu hiệu cho thấy cơ quan sinh sản có vấn đề.

-Tinh dịch bất thường: Tinh dịch có màu sắc lạ như vàng, xanh hoặc lẫn máu, mủ có thể là dấu hiệu của viêm nhiễm.

-Biểu hiện toàn thân: Cơ thể béo phì, rụng tóc nhiều, da khô và nhăn nheo có thể liên quan đến rối loạn hormone sinh dục nam.

-Tâm lý bất ổn: Căng thẳng, stress kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần mà còn làm giảm chất lượng tinh trùng.

Thông thường vô sinh nam không có triệu chứng cụ thể nào, chỉ có những dấu hiệu bất thường về tinh trùng, xuất tinh như chúng tôi kể trên. Do đó, khi nhận thấy bản thân có một trong các dấu hiệu trên thì hãy nhanh chóng đi thăm khám để có hướng điều trị kịp thời, nâng cao cơ hội sinh con và duy trì hạnh phúc gia đình.

Đối tượng nào dễ bị vô sinh?

Vô sinh ở nam giới có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi khác nhau, nhưng theo khảo sát thì một số nhóm đối tượng dưới đây có nguy cơ cao hơn:

-Nam giới trên 40 tuổi: Tuổi tác ảnh hưởng đến chất lượng và số lượng tinh trùng, khiến khả năng thụ thai giảm dần theo thời gian.

-Nam giới thường xuyên hút thuốc lá: Các chất độc hại trong thuốc lá làm suy yếu tinh trùng và giảm nồng độ testosterone, gây khó khăn cho quá trình sinh sản.

-Thường xuyên uống rượu, bia và sử dụng chất kích thích: Rượu bia và ma túy làm rối loạn hormone sinh dục, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình sản xuất tinh trùng.

-Nam giới thừa cân, béo phì: Cân nặng dư thừa có thể làm rối loạn hormone và giảm chất lượng tinh trùng.

-Lười vận động, không tập thể dục, thể thao: Thiếu hoạt động thể chất sẽ khiến nam giới dễ bị thừa cân béo phì làm suy giảm chức năng sinh sản.

Cách nhận biết đàn ông vô sinh như thế nào?

Bên cạnh những triệu chứng bên ngoài thì cách nhận biết đàn ông vô sinh chính xác nhất đó là thực hiện một số xét nghiệm chuyên sâu để đánh giá chất lượng tinh trùng và chức năng sinh sản. Trong đó, một số phương pháp chẩn đoán thường được áp dụng là: xét nghiệm tinh dịch đồ, sinh hóa tinh dịch, xét nghiệm di truyền học, mô học,…Đồng thời, kèm theo một số chẩn đoán hình ảnh như siêu âm hệ sinh dục, tiết niệu và chụp hình ống dẫn tinh.

Cụ thể những phương pháp y khoa giúp chẩn đoán bệnh vô sinh ở nam giới phổ biến thường được áp dụng đó là:

-Xét nghiệm tinh dịch đồ: Đánh giá số lượng, hình dạng và khả năng di chuyển của tinh trùng.

-Xét nghiệm sinh hoá tinh dịch: Kiểm tra các thành phần hóa học trong tinh dịch để phát hiện bất thường. Ví dụ như: Túi tinh chứa nhiều fructose, tuyến tiền liệt chứa phosphatase acid và kẽm, mào tinh hoàn chứa carnitin và a-glucosidase. Xét nghiệm sinh hóa nếu thiếu chất nào sẽ xác định được vị trí nào đang có bất thường.

-Xét nghiệm kháng thể kháng tinh trùng: Xác định sự hiện diện của kháng thể tấn công tinh trùng. 

-Đo nồng độ LH, FSH, prolactin, estradiol và testosterone để đánh giá chức năng của tinh hoàn. 

-Định lượng inhibin B để xác định khả năng sinh tinh của tinh hoàn.

-Xét nghiệm về di truyền học: Kiểm tra nhiễm sắc thể và gen để phát hiện các bất thường di truyền.

-Xét nghiệm về mô học: Phân tích cấu trúc mô tinh hoàn để phát hiện tổn thương hoặc bất thường.

-Siêu âm hệ tiết niệu – sinh dục: Kiểm tra hình thái của tinh hoàn, tuyến tiền liệt và ống dẫn tinh.

-Chụp ống dẫn tinh: Xác định các điểm tắc nghẽn trên ống dẫn tinh.

Khi nào cặp đôi nên đi khám hiếm muộn? Mốc 12 tháng và 6 tháng

Theo định nghĩa của WHO, vô sinh là tình trạng không có thai sau 12 tháng quan hệ tình dục đều đặn mà không dùng biện pháp tránh thai. Đây không phải chuyện hiếm: báo cáo WHO công bố tháng 4/2023 ước tính khoảng 1/6 người trưởng thành trên thế giới từng bị vô sinh. Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ (ASRM) khuyên nên đi khám sớm hơn, sau 6 tháng, nếu người vợ từ 35 tuổi. Theo hướng dẫn chung của Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA) và ASRM, khoảng một nửa số cặp hiếm muộn có nguyên nhân hoàn toàn hoặc một phần từ người chồng, nên cả hai vợ chồng cần được khám song song thay vì đợi vợ khám xong.

Vì vậy, cách nhận biết đàn ông vô sinh đáng tin cậy không phải là đoán qua dấu hiệu bên ngoài mà là đi khám đúng thời điểm. Mốc thời gian chỉ là gợi ý chung. Nếu một trong hai người có bệnh lý ảnh hưởng đến sinh sản, đi khám sớm giúp tiết kiệm thời gian quý báu, nhất là khi tuổi người vợ đã cao.

Đọc kết quả tinh dịch đồ: các thuật ngữ thường gặp

Cầm phiếu tinh dịch đồ, nhiều người chỉ thấy toàn thuật ngữ tiếng Anh và con số khó hiểu. Phần lớn phòng xét nghiệm hiện nay đối chiếu với ngưỡng tham chiếu trong cẩm nang của WHO năm 2021, chẳng hạn mật độ từ 16 triệu tinh trùng/ml và tỷ lệ hình dạng bình thường từ 4% trở lên. Một lần kết quả dưới ngưỡng chưa đủ để kết luận vô sinh, vì chất lượng tinh trùng thay đổi theo thời gian.

Khi có kết quả bất thường, nên đến khoa Nam học hoặc Hỗ trợ sinh sản của bệnh viện công lớn, ví dụ Trung tâm Nam học Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) hoặc các bệnh viện có chuyên khoa nam học ở địa phương, và mang theo toàn bộ kết quả cũ. Tuỳ nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định điều trị nguyên nhân, bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI), thụ tinh trong ống nghiệm kèm tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (IVF/ICSI) hoặc vi phẫu tìm tinh trùng. Không có hướng nào phù hợp cho mọi trường hợp, và kết quả phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân gốc.

Cách phòng tránh tình trạng vô sinh ở nam giới

Mặc dù một số nguyên nhân vô sinh là do di truyền hoặc bệnh lý, nhưng nam giới vẫn có thể cải thiện khả năng sinh sản bằng các biện pháp sau:

-Duy trì lối sống lành mạnh như ăn uống cân đối, đầy đủ chất dinh dưỡng, ngủ đủ giấc và tránh xa các thói quen xấu như hút thuốc, uống rượu bia.

-Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện tuần hoàn máu và duy trì cân nặng hợp lý. Từ đó giúp nâng cao sức khỏe sinh lý và sinh sản.

-Giữ tinh thần thoải mái, hạn chế căn thẳng và stress sẽ giúp cân bằng nội tiết tố và nâng cao chất lượng tinh trùng.

-Mặc quần áo thoải mái, tránh mặc đồ bó sát để không làm tăng nhiệt độ ở tinh hoàn gây ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng.

-Hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tinh trùng như thuốc trừ sâu, kim loại nặng và các chất độc khác.

-Quan hệ tình dục an toàn, chung thủy, sử dụng bao cao su sẽ giúp ngăn ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

-Khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp phát hiện và điều trị sớm các bệnh lý nam khoa giúp bảo vệ khả năng sinh sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Đàn ông vô sinh có xuất tinh bình thường không?

Đa số vẫn cương và xuất tinh bình thường, tinh dịch nhìn bằng mắt thường không khác biệt. Chỉ xét nghiệm tinh dịch đồ mới cho biết số lượng và chất lượng tinh trùng.

2. Vô sinh nam có chữa được không?

Tuỳ nguyên nhân. Một số trường hợp như giãn tĩnh mạch thừng tinh hay rối loạn nội tiết có thể cải thiện sau điều trị, số khác cần đến kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như IUI hoặc IVF/ICSI để có con.

3. Đi xét nghiệm tinh dịch đồ cần kiêng mấy ngày?

Theo cẩm nang xét nghiệm của WHO, nên kiêng xuất tinh từ 2 đến 7 ngày trước khi lấy mẫu. Hãy làm theo hướng dẫn cụ thể của phòng xét nghiệm nơi bạn khám.

Vô sinh nam có thể ảnh hưởng lớn đến cuộc sống gia đình và tâm lý phái mạnh. Vì thế, Shopkiss hy vọng rằng, với những thông tin trên bài viết đã giúp các bạn hiểu rõ cách nhận biết đàn ông vô sinh. Từ đó, giúp nam giới chủ động kiểm tra sức khỏe sinh sản để có biện pháp điều trị và phòng ngừa kịp thời. Nếu phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ, nam giới nên thăm khám chuyên khoa để được tư vấn và hỗ trợ sớm nhất.