Trong thế giới tự nhiên, nhiều loài sinh vật có thể “giao tiếp” với nhau mà không cần âm thanh hay ngôn ngữ. Chúng truyền tín hiệu thông qua những hợp chất hóa học vô hình mà con người hầu như không thể nhận ra bằng giác quan thông thường. Những hợp chất này được gọi là pheromone. Vậy pheromone là gì, chúng hoạt động ra sao và liệu con người có thực sự bị ảnh hưởng bởi pheromone giống như động vật hay không? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau đây nhé!

Pheromone là gì?

Trong tự nhiên, nhiều loài sinh vật giao tiếp với nhau thông qua pheromone. Vậy pheromone là gì? Pheromone là các hợp chất hóa học được cơ thể sinh vật tiết ra từ tuyến mồ hôi, tuyến da hoặc các cơ quan chuyên biệt, nhằm truyền tín hiệu đến những cá thể cùng loài. Những tín hiệu này có thể ảnh hưởng đến hành vi, sinh lý hoặc phản ứng của cá thể nhận được tín hiệu đó. Pheromone giống như một “ngôn ngữ hóa học” giúp các sinh vật giao tiếp mà không cần lời nói.

Ở động vật, pheromone đóng vai trò vô cùng quan trọng trong nhiều hoạt động như: Thu hút bạn tình, đánh dấu lãnh thổ, báo động nguy hiểm, điều phối hành vi bầy đàn. Khi được giải phóng vào môi trường, chúng có thể được các cá thể khác phát hiện thông qua hệ thống khứu giác hoặc các cơ quan cảm nhận hóa học đặc biệt. Nhờ pheromone, các sinh vật có thể phối hợp hành động một cách hiệu quả mà đôi khi con người khó có thể nhận ra.

Nguồn gốc của thuật ngữ pheromone và người phát hiện ra pheromone

Từ pheromone có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp cổ. Thuật ngữ này được ghép từ hai từ là “pherein” có nghĩa là “mang theo” hoặc “truyền tải” và “hormone” là từ chỉ các chất có khả năng kích thích hoặc điều chỉnh hoạt động sinh học. Khi kết hợp lại, pheromone được hiểu là một chất hóa học có khả năng mang tín hiệu từ một cá thể đến cá thể khác trong cùng một loài.

Bên cạnh đó, việc sử dụng nước hoa tình ái phù hợp cũng góp phần cải thiện trải nghiệm.

Thuật ngữ pheromone lần đầu tiên được đề xuất bởi hai nhà khoa học người Đức là Peter Karlson và Martin Luscher vào năm 1959. Trong quá trình nghiên cứu hành vi của côn trùng, họ nhận thấy rằng nhiều loài có thể tiết ra những hợp chất hóa học đặc biệt để tác động đến hành vi của các cá thể khác cùng loài. Từ đó, họ đã đưa ra khái niệm pheromone để mô tả cơ chế giao tiếp hóa học này.

Một trong những thí nghiệm nổi tiếng liên quan đến pheromone được thực hiện khi các nhà khoa học nghiên cứu loài bướm tằm. Họ phát hiện rằng bướm cái có thể tiết ra một hợp chất hóa học đặc biệt giúp thu hút bướm đực từ khoảng cách rất xa. Hợp chất này sau đó được xác định và đặt tên là “bombykol”, trở thành một trong những pheromone đầu tiên được phát hiện trong khoa học.

Phát hiện này đã mở ra một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới về cách các sinh vật giao tiếp với nhau thông qua tín hiệu hóa học. Từ đó đến nay, các nhà khoa học đã tìm thấy hàng trăm loại pheromone khác nhau ở nhiều loài sinh vật, từ côn trùng cho đến động vật có vú.

Pheromone hoạt động như thế nào?

Pheromone hoạt động thông qua một cơ chế khá đặc biệt. Khi một sinh vật tiết ra pheromone, các phân tử hóa học này sẽ lan tỏa trong môi trường xung quanh như không khí, nước hoặc bề mặt vật thể. Các cá thể khác cùng loài sẽ tiếp nhận tín hiệu này thông qua hệ thống khứu giác hoặc các cơ quan cảm nhận chuyên biệt. Khi các phân tử pheromone gắn vào thụ thể trong cơ quan cảm nhận, chúng sẽ kích hoạt phản ứng trong hệ thần kinh.

Ngoài ra, bài viết Cách kích thích núm vú khiến bạn gái sung sướng tột đỉnh cũng cung cấp nhiều góc nhìn hữu ích.

Phản ứng đó có thể dẫn đến nhiều hành vi khác nhau như: Tìm kiếm bạn tình, tránh xa nguy hiểm, tập trung thành bầy đàn, thay đổi trạng thái sinh lý. Điều thú vị là nhiều phản ứng với pheromone xảy ra một cách vô thức, nghĩa là sinh vật không cần “suy nghĩ” mà vẫn hành động theo tín hiệu nhận được.

Khám phá pheromone trong tự nhiên

Khi nghiên cứu về pheromone nhiều nhà khoa học đã phát hiện rằng loại tín hiệu hóa học này xuất hiện ở rất nhiều loài sinh vật khác nhau trong tự nhiên. Từ côn trùng nhỏ bé cho đến các loài động vật có vú, pheromone đóng vai trò như một “ngôn ngữ vô hình” giúp chúng giao tiếp, tìm kiếm bạn tình, nhận biết đồng loại và phối hợp hành vi trong môi trường sống. Ví dụ như:

Pheromone ở côn trùng

Côn trùng là nhóm sinh vật được nghiên cứu nhiều nhất về pheromone. Chúng sử dụng các tín hiệu hóa học này để truyền đạt thông tin trong đàn và điều phối nhiều hoạt động quan trọng như tìm thức ăn, cảnh báo nguy hiểm hay thu hút bạn tình. Ví dụ:

-Kiến: Ở loài kiến, pheromone đóng vai trò gần như trung tâm trong mọi hoạt động của cả đàn. Khi một con kiến tìm thấy nguồn thức ăn, nó sẽ tiết ra pheromone và để lại dấu vết trên đường đi. Những con kiến khác trong đàn sẽ cảm nhận được tín hiệu hóa học này và lần theo con đường đó để tìm đến nguồn thức ăn. Nhờ cơ chế này, cả đàn kiến có thể nhanh chóng tập hợp và khai thác nguồn thức ăn một cách hiệu quả.

-Bướm: Ở nhiều loài bướm, đặc biệt là bướm tằm, pheromone được sử dụng chủ yếu để thu hút bạn tình. Bướm cái sẽ tiết ra một loại pheromone đặc biệt vào không khí để báo hiệu rằng chúng đã sẵn sàng giao phối. Điều đáng kinh ngạc là bướm đực có thể phát hiện tín hiệu này từ khoảng cách rất xa nhờ hệ thống khứu giác cực kỳ nhạy.

Pheromone ở động vật có vú

Không chỉ côn trùng, nhiều loài động vật có vú cũng sử dụng pheromone để giao tiếp với nhau. Tuy nhiên, ở nhóm động vật này, vai trò của pheromone thường liên quan nhiều hơn đến hành vi xã hội, nhận biết lãnh thổ và sinh sản. Ví dụ:

-Chuột: Ở chuột, pheromone được tiết ra trong nước tiểu và các tuyến mùi trên cơ thể. Những tín hiệu hóa học này giúp các cá thể nhận biết giới tính của nhau, xác định lãnh thổ và thậm chí ảnh hưởng đến hành vi sinh sản. Một số nghiên cứu còn cho thấy pheromone có thể tác động đến chu kỳ sinh sản của chuột cái.

-Chó: Chó cũng sử dụng pheromone để giao tiếp thông qua mùi. Khi chó đánh dấu lãnh thổ bằng nước tiểu, chúng đồng thời để lại các pheromone chứa nhiều thông tin về cá thể đó như giới tính, tình trạng sức khỏe và trạng thái sinh sản. Những con chó khác khi ngửi thấy mùi này có thể hiểu được các thông tin quan trọng về “chủ nhân” của lãnh thổ đó.

Con người có pheromone không?

Sau khi khám phá vai trò mạnh mẽ của pheromone ở côn trùng và nhiều loài động vật, một câu hỏi thú vị được đặt ra là liệu con người có pheromone hay không? Đây là chủ đề đã được các nhà khoa học nghiên cứu trong nhiều năm, nhưng đến nay vẫn chưa có kết luận hoàn toàn chắc chắn.

Một số nghiên cứu cho thấy cơ thể con người có thể sản sinh những hợp chất hóa học tương tự pheromone. Tuy nhiên cách chúng ảnh hưởng đến hành vi và sự hấp dẫn giữa người với người vẫn còn nhiều tranh luận. Mặc dù chưa có bằng chứng chắc chắn về pheromone ở người, một số hợp chất hóa học được tìm thấy trong mồ hôi và dịch cơ thể vẫn được cho là có thể hoạt động tương tự pheromone. Ví dụ như:

-Androstenone: Androstenone là một hợp chất thường được tìm thấy trong mồ hôi của nam giới. Một số nghiên cứu cho rằng chất này có thể ảnh hưởng đến cách phụ nữ cảm nhận mùi cơ thể của nam giới, từ đó tác động đến mức độ hấp dẫn.

-Androstenol: Androstenol cũng là một hợp chất liên quan đến mùi cơ thể con người. Nó được cho là có thể tạo ra cảm giác dễ chịu hoặc góp phần vào sự thu hút xã hội giữa các cá thể.

-Estratetraenol: Estratetraenol là hợp chất được tìm thấy trong nước tiểu của phụ nữ và được cho là có khả năng ảnh hưởng đến phản ứng sinh học của nam giới. Tuy nhiên, vai trò thực sự của hợp chất này trong việc tạo ra sự hấp dẫn vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để xác nhận.

Nhìn chung, dù chưa thể khẳng định chắc chắn rằng con người có pheromone hoạt động giống như ở động vật, nhưng nhiều nhà khoa học tin rằng mùi cơ thể và các tín hiệu hóa học vẫn có thể đóng một vai trò nhất định trong cách con người cảm nhận và thu hút lẫn nhau.

Những tác động của pheromone tới con người

Mặc dù vai trò của pheromone ở con người vẫn còn nhiều tranh luận, một số nghiên cứu khoa học cho thấy các tín hiệu hóa học từ cơ thể có thể ảnh hưởng nhất định đến sinh lý và cảm xúc như:

Tác động của pheromone đến kinh nguyệt của phụ nữ

Một trong những hiện tượng được nghiên cứu nhiều nhất liên quan đến pheromone là sự đồng bộ chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ. Một số nghiên cứu cho thấy khi nhiều phụ nữ sống hoặc làm việc cùng nhau trong thời gian dài, chu kỳ kinh nguyệt của họ có xu hướng dần trở nên giống nhau. Hiện tượng này thường được gọi là “hiệu ứng McClintock”.

Các nhà khoa học cho rằng những hợp chất hóa học được tiết ra từ cơ thể, đặc biệt là qua mồ hôi, có thể đóng vai trò như tín hiệu pheromone. Những tín hiệu này có thể tác động đến hệ nội tiết của người khác, từ đó ảnh hưởng đến thời điểm rụng trứng hoặc chu kỳ kinh nguyệt. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh luận và cần thêm nghiên cứu để khẳng định chắc chắn cơ chế này.

Tác động của pheromone đến sinh sản

Pheromone cũng được cho là có thể ảnh hưởng đến sự hấp dẫn sinh học và hành vi sinh sản ở con người. Một số nghiên cứu cho thấy mùi cơ thể tự nhiên có thể tác động đến cách chúng ta đánh giá mức độ hấp dẫn của người khác.

Chẳng hạn, trong một số thí nghiệm, phụ nữ được yêu cầu ngửi mùi áo của nam giới và đánh giá mức độ dễ chịu của mùi. Kết quả cho thấy họ thường có xu hướng thích mùi của những người đàn ông có hệ gen miễn dịch khác biệt với mình. Điều này được cho là có lợi cho việc sinh sản, vì sự đa dạng gen có thể giúp thế hệ sau có hệ miễn dịch mạnh hơn.

Mặc dù vậy, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng sự hấp dẫn giữa con người không chỉ phụ thuộc vào pheromone mà còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố khác như ngoại hình, tính cách, cảm xúc và hoàn cảnh xã hội.

Tác động của pheromone đến trầm cảm

Ngoài sinh sản, pheromone cũng có thể ảnh hưởng đến tâm trạng và cảm xúc của con người. Một số nghiên cứu cho thấy các tín hiệu hóa học từ cơ thể có thể tác động đến hệ thần kinh, từ đó có thể làm giảm căng thẳng, lo âu hoặc giúp thư giãn tinh thần.

Hy vọng qua bài viết của Shopkiss, bạn đã có cái nhìn dễ hiểu hơn về pheromone là gì và cách những “tín hiệu vô hình” này xuất hiện trong thế giới tự nhiên. Dù chúng ta không thể nhìn thấy hay dễ dàng nhận ra, nhưng pheromone vẫn có thể ảnh hưởng đến hành vi và cảm xúc của nhiều loài sinh vật.

Đối với con người, vai trò của pheromone vẫn đang được các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu và khám phá. Tuy vậy, những hiểu biết ban đầu cũng cho thấy cơ thể chúng ta có nhiều cơ chế giao tiếp thú vị hơn chúng ta từng nghĩ đúng không nào.