Trong xã hội hiện đại, khi chất lượng cuộc sống ngày càng được nâng cao thì sức khỏe sinh sản cũng trở thành mối quan tâm lớn của nhiều cặp vợ chồng. Tuy nhiên, không phải ai cũng dễ dàng đạt được niềm mong mỏi làm cha mẹ. Thực tế cho thấy, tỷ lệ các cặp đôi gặp khó khăn trong việc sinh con đang ngày một gia tăng. Điều này khiến nhiều người đặt ra câu hỏi vô sinh là gì, vô sinh có đáng lo ngại không và liệu có thể điều trị được hay không? Tất cả sẽ được giải đáp trong bài viết sau đây!

Vô sinh là gì?

Vô sinh – hiếm muộn là cụm từ thường được dùng cho những cặp vợ chồng gặp khó khăn trong việc có con. Vậy cụ thể vô sinh là gì? Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vô sinh được định nghĩa là tình trạng một cặp vợ chồng có quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào trong vòng 12 tháng hoặc 6 tháng đối với phụ nữ trên 35 tuổi nhưng vẫn không thể thụ thai.

Trong khi đó, hiếm muộn thường được dùng để chỉ việc khó có thai trong một khoảng thời gian nhất định, nhưng vẫn còn khả năng mang thai tự nhiên. Người ta thường dùng chung cụm từ “vô sinh – hiếm muộn” nên nhiều người nghĩ đây là 1 bệnh lý, nhưng thực ra là 2 tình trạng khác nhau. Việc nhận biết sớm vô sinh có vai trò rất quan trọng, bởi điều trị càng sớm thì khả năng thành công càng cao, đặc biệt trong bối cảnh tuổi sinh sản ngày càng bị rút ngắn.

Khi nói về vô sinh, thì tình trạng này còn được y học chia ra thành 2 nhóm là vô sinh nguyên phát và vô sinh thứ phát, trong đó:

Vô sinh nguyên phát

Vô sinh nguyên phát là tình trạng cặp vợ chồng chưa từng có thai lần nào, dù đã quan hệ tình dục đều đặn và không sử dụng biện pháp tránh thai trong thời gian dài theo tiêu chuẩn y khoa. Đây là dạng vô sinh thường gặp ở các cặp đôi trẻ, đặc biệt là những người kết hôn muộn hoặc có tiền sử bệnh lý sinh sản từ sớm.

Những đối tượng cần đặc biệt chú ý đến vô sinh nguyên phát bao gồm phụ nữ có kinh nguyệt không đều, người mắc hội chứng buồng trứng đa nang, nam giới từng bị quai bị biến chứng viêm tinh hoàn. Việc phát hiện sớm vô sinh nguyên phát giúp tăng cơ hội điều trị thành công, nhất là khi tuổi sinh sản vẫn còn thuận lợi.

Vô sinh thứ phát

Khác với nguyên phát, vô sinh thứ phát xảy ra khi cặp vợ chồng đã từng có thai hoặc sinh con trước đó, nhưng sau một thời gian lại không thể thụ thai trở lại. Dạng vô sinh này thường xuất hiện sau các biến cố như sảy thai, sinh mổ, viêm nhiễm đường sinh dục hoặc thay đổi nội tiết theo tuổi.

Các yếu tố nguy cơ của vô sinh thứ phát bao gồm nhiễm trùng sau sinh, nạo phá thai không an toàn, stress kéo dài và lối sống không lành mạnh. Việc phân biệt rõ vô sinh nguyên phát và thứ phát giúp bác sĩ đưa ra phác đồ chẩn đoán và điều trị phù hợp hơn.

Nguyên nhân gây vô sinh ở cả nam và nữ

Khi nói đến vô sinh, nhiều người thường mặc định đó là do phụ nữ. Tuy nhiên, trên thực tế, khả năng sinh sản có thể bị ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố khác nhau, từ bệnh lý, nội tiết cho đến thói quen sinh hoạt hằng ngày. Các nguyên nhân gây vô sinh có thể xuất phát từ phía nam giới, nữ giới hoặc kết hợp cả hai, đó là những nguyên nhân thường gặp sau:

Sử dụng bao cao su đúng cách không chỉ giúp phòng tránh thai mà còn hạn chế nguy cơ lây nhiễm các bệnh ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Nguyên nhân gây vô sinh ở nam giới

-Những vấn đề trong quá trình xuất tinh: Bao gồm xuất tinh sớm, xuất tinh ngược hoặc các bất thường bẩm sinh như tinh hoàn không di chuyển xuống bìu, xoắn thừng tinh, xơ nang… gây cản trở việc đưa tinh trùng vào âm đạo.

-Tinh trùng bất thường: Số lượng tinh trùng ít, tinh trùng yếu, dị dạng hoặc giảm khả năng di động khiến khả năng thụ tinh với trứng bị suy giảm rõ rệt.

-Mắc các bệnh lý nam khoa: Viêm tuyến tiền liệt, viêm bao quy đầu, viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn (đặc biệt do biến chứng quai bị), lao mào tinh hoàn hay giãn tĩnh mạch thừng tinh đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng sinh sản.

-Chức năng sinh tinh bất thường: Quá trình sản xuất tinh trùng bị rối loạn do nội tiết hoặc tổn thương tinh hoàn, khiến tinh trùng không đạt chất lượng cần thiết.

-Do các bệnh lý toàn thân: Nhiễm trùng đường tiết niệu, tiểu đường, cao huyết áp, bệnh gan, bệnh thận, thiếu máu hồng cầu hình liềm hoặc các bệnh lý tại cơ quan sinh dục đều có thể làm suy giảm khả năng sinh sản.

-Do yếu sinh lý, liệt dương: Rối loạn cương dương hoặc suy giảm ham muốn tình dục khiến việc quan hệ gặp khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng thụ thai tự nhiên.

-Sử dụng nhiều rượu bia: Rượu bia làm giảm nồng độ testosterone, ảnh hưởng đến chất lượng và số lượng tinh trùng.

-Hút thuốc lá: Các chất độc trong thuốc lá có thể làm tổn thương ADN tinh trùng, khiến tinh trùng yếu và tăng nguy cơ vô sinh.

-Tiếp xúc với hóa chất độc hại: Thuốc trừ sâu, bức xạ, cần sa, steroid và các chất độc công nghiệp có thể gây rối loạn sinh tinh và tổn thương tinh hoàn.

-Căng thẳng, stress kéo dài: Áp lực tâm lý làm rối loạn nội tiết, giảm ham muốn và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng tinh trùng.

Nguyên nhân gây vô sinh từ phía nữ giới

Ở nữ giới, vô sinh thường liên quan mật thiết đến sự rối loạn trong quá trình rụng trứng và các bất thường tại cơ quan sinh sản. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là:

-Do bệnh viêm nhiễm vùng chậu: Viêm nhiễm vùng chậu do các vi khuẩn như Chlamydia, lậu…kéo dài có thể gây tổn thương tử cung, vòi trứng và làm giảm khả năng thụ thai.

-Rối loạn phóng noãn: Trứng không rụng đều hoặc không rụng khiến quá trình thụ tinh không thể xảy ra.

-Hội chứng buồng trứng đa nang: Đây là nguyên nhân phổ biến gây rối loạn kinh nguyệt và cản trở sự phát triển, trưởng thành của trứng.

-Viêm tắc ống dẫn trứng: Tình trạng tắc hoặc dính vòi trứng khiến tinh trùng không thể gặp trứng.

-Chất lượng trứng kém: Trứng lão hóa theo tuổi tác hoặc chịu ảnh hưởng của nội tiết khiến khả năng thụ tinh và làm tổ giảm.

-Các bệnh lý ở tử cung: U xơ tử cung, polyp tử cung, lạc nội mạc tử cung, dị dạng tử cung có thể cản trở quá trình làm tổ của phôi thai.

-Một số bệnh lý toàn thân khác: Gout, béo phì, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh gan, bệnh tuyến giáp… đều có thể ảnh hưởng gián tiếp đến khả năng sinh sản của nữ giới.

-Tuổi tác: Yếu tố tuổi tác đóng vai trò then chốt khi phụ nữ càng lớn tuổi thì chất lượng và số lượng trứng càng suy giảm, đặc biệt sau 35 tuổi, khiến nguy cơ vô sinh tăng cao.

Nguyên nhân vô sinh không rõ ràng

Trong một số trường hợp, dù đã thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cần thiết nhưng bác sĩ vẫn không thể xác định chính xác nguyên nhân gây vô sinh. Tình trạng này được gọi là vô sinh không rõ nguyên nhân. Đây là nhóm nguyên nhân gây nhiều áp lực tâm lý cho các cặp vợ chồng, bởi họ không biết phải bắt đầu điều trị từ đâu.

Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết vô sinh sớm

Vô sinh thường tiến triển âm thầm và không phải lúc nào cũng có biểu hiện rõ ràng ngay từ đầu. Tuy nhiên, cơ thể vẫn có thể xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo sớm liên quan đến chức năng sinh sản. Việc nhận biết kịp thời các triệu chứng bất thường ở cả nam và nữ sẽ giúp chủ động thăm khám, chẩn đoán sớm và nâng cao hiệu quả điều trị. Thông thường, vô sinh nam và vô sinh nữ sẽ có những dấu hiệu sau:

Để hiểu rõ hơn về vai trò của tinh trùng trong quá trình thụ thai, bạn có thể tham khảo bài viết tinh trùng là gì trên ShopKiss.

Ở nam giới

-Thay đổi về tinh dịch: Tinh dịch ít, loãng, đặc quánh hoặc có màu sắc bất thường có thể phản ánh vấn đề về chất lượng tinh trùng.

-Giảm ham muốn tình dục: Suy giảm nhu cầu tình dục thường liên quan đến rối loạn hormone sinh dục nam.

-Rối loạn cương dương: Khó cương cứng hoặc không duy trì được sự cương cứng khiến việc quan hệ gặp trở ngại.

-Xuất tinh bất thường: Xuất tinh sớm, xuất tinh ngược hoặc không xuất tinh có thể làm tinh trùng không đến được âm đạo.

-Đau, sưng hoặc nặng vùng tinh hoàn: Đây có thể là dấu hiệu của viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn hoặc giãn tĩnh mạch thừng tinh.

-Tinh hoàn nhỏ hoặc mềm bất thường: Biểu hiện này thường liên quan đến suy giảm chức năng sinh tinh.

-Lông, râu mọc thưa: Dấu hiệu thiếu hụt hormone testosterone, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

-Mệt mỏi, căng thẳng kéo dài: Stress và suy nhược cơ thể có thể làm giảm chất lượng tinh trùng và khả năng thụ thai.

Ở nữ giới

-Kinh nguyệt không đều: Chu kỳ kinh quá dài, quá ngắn hoặc thay đổi thất thường có thể phản ánh rối loạn nội tiết và rụng trứng.

-Vô kinh hoặc kinh nguyệt thưa: Tình trạng không có kinh trong nhiều tháng liên tiếp hoặc chỉ có vài chu kỳ mỗi năm là dấu hiệu đáng lo ngại về khả năng phóng noãn.

-Đau bụng kinh dữ dội: Cơn đau kéo dài, tăng dần theo thời gian có thể liên quan đến lạc nội mạc tử cung hoặc viêm nhiễm vùng chậu.

-Rong kinh, rong huyết: Chảy máu kinh kéo dài hoặc ra máu bất thường ngoài chu kỳ có thể ảnh hưởng đến môi trường làm tổ của phôi thai.

-Khí hư bất thường: Khí hư có mùi hôi, màu lạ hoặc kèm ngứa rát là dấu hiệu viêm nhiễm phụ khoa, làm tăng nguy cơ viêm tắc ống dẫn trứng.

-Đau vùng chậu mạn tính: Cảm giác đau âm ỉ hoặc đau khi quan hệ tình dục có thể liên quan đến tổn thương cơ quan sinh sản.

-Tăng cân nhanh, rậm lông, nổi mụn: Những biểu hiện này thường liên quan đến rối loạn nội tiết, đặc biệt là hội chứng buồng trứng đa nang.

-Khó thụ thai sau thời gian dài quan hệ đều đặn: Dù chu kỳ kinh tương đối ổn định nhưng vẫn không có thai sau nhiều tháng có thể là dấu hiệu sớm của vô sinh.

Cách điều trị vô sinh và các phương pháp hỗ trợ sinh sản

Điều trị vô sinh bằng thuốc và can thiệp y tế

-Sử dụng thuốc điều hòa nội tiết: Giúp cân bằng hormone sinh sản, hỗ trợ rụng trứng ở nữ giới và cải thiện nội tiết sinh dục ở nam giới.

-Thuốc kích thích rụng trứng: Áp dụng cho phụ nữ rối loạn phóng noãn hoặc chu kỳ kinh không đều.

-Thuốc cải thiện chất lượng tinh trùng: Giúp tăng số lượng, khả năng di động và hình dạng tinh trùng ở nam giới.

-Điều trị viêm nhiễm sinh dục: Sử dụng thuốc đặc trị để xử lý các bệnh viêm tuyến tiền liệt, viêm tinh hoàn, viêm phần phụ, viêm vùng chậu…

-Phẫu thuật thông tắc vòi trứng: Giải quyết tình trạng tắc, dính ống dẫn trứng ở nữ giới.

-Phẫu thuật điều trị bệnh lý sinh sản: Bao gồm bóc u xơ tử cung, điều trị lạc nội mạc tử cung hoặc phẫu thuật giãn tĩnh mạch thừng tinh ở nam giới.

Các phương pháp hỗ trợ sinh sản

-Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI): Đưa tinh trùng đã lọc rửa trực tiếp vào tử cung nhằm tăng khả năng thụ tinh.

-Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF): Cho trứng và tinh trùng thụ tinh bên ngoài cơ thể, sau đó chuyển phôi vào tử cung.

-Tiêm tinh trùng vào bào tương trứng (ICSI): Áp dụng khi tinh trùng yếu hoặc số lượng ít, giúp tăng tỷ lệ thụ tinh.

-Trữ đông trứng, tinh trùng hoặc phôi: Giải pháp bảo tồn khả năng sinh sản cho người điều trị bệnh lý hoặc chưa sẵn sàng mang thai.

Điều chỉnh lối sống hỗ trợ điều trị vô sinh

-Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân bằng: Bổ sung đầy đủ vitamin, khoáng chất và các dưỡng chất có lợi cho sức khỏe sinh sản.

-Duy trì cân nặng hợp lý: Tránh thừa cân hoặc thiếu cân vì đều ảnh hưởng đến hormone sinh sản.

-Tập luyện thể dục đều đặn: Giúp cải thiện tuần hoàn máu và điều hòa nội tiết.

-Hạn chế rượu bia, thuốc lá và chất kích thích: Giảm tác động tiêu cực đến chất lượng trứng và tinh trùng.

-Ngủ đủ giấc, sinh hoạt điều độ: Hỗ trợ cơ thể phục hồi và duy trì chức năng sinh sản ổn định.

-Giảm căng thẳng, giữ tinh thần tích cực: Tâm lý thoải mái giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả tốt hơn.

Những biện pháp phòng ngừa vô sinh

Phòng ngừa vô sinh là quá trình chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản ngay từ khi còn trẻ, thay vì chỉ quan tâm khi gặp khó khăn trong việc có con. Vì thế, hãy chủ động phòng ngừa vô sinh bằng cách:

-Khám sức khỏe sinh sản định kỳ: Thăm khám nam khoa và phụ khoa giúp phát hiện sớm các bất thường và can thiệp kịp thời.

-Khám tiền hôn nhân và trước khi mang thai: Giúp đánh giá toàn diện sức khỏe sinh sản, giảm nguy cơ vô sinh và dị tật thai nhi.

-Điều trị sớm các bệnh viêm nhiễm sinh dục: Tránh để viêm nhiễm kéo dài gây tổn thương cơ quan sinh sản.

-Duy trì cân nặng hợp lý: Tránh thừa cân hoặc thiếu cân vì đều có thể gây rối loạn nội tiết.

-Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học: Bổ sung đầy đủ vitamin, khoáng chất và dưỡng chất có lợi cho sức khỏe sinh sản.

-Hạn chế rượu bia, thuốc lá và chất kích thích: Giảm tác động tiêu cực đến chất lượng trứng và tinh trùng.

-Quan hệ tình dục an toàn: Phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục, đây chính là nguyên nhân phổ biến gây viêm nhiễm và vô sinh.

-Không lạm dụng thuốc nội tiết: Sử dụng thuốc tránh thai hoặc thuốc hormone cần có chỉ định của bác sĩ.

-Tránh tiếp xúc với hóa chất độc hại: Hạn chế phơi nhiễm thuốc trừ sâu, kim loại nặng, bức xạ và môi trường ô nhiễm.

– Giữ tinh thần thoải mái, giảm căng thẳng: Stress kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến nội tiết và khả năng sinh sản.

-Ngủ đủ giấc, sinh hoạt điều độ: Giúp cơ thể phục hồi và duy trì chức năng sinh sản ổn định.

-Lập kế hoạch sinh con phù hợp độ tuổi: Tránh trì hoãn sinh con quá muộn để giảm nguy cơ suy giảm khả năng sinh sản.

Mong rằng qua bài viết của Shopkiss, bạn đã hiểu rõ hơn về tình trạng vô sinh là gì, cũng như những nguyên nhân, dấu hiệu và giải pháp điều trị hiện nay. Vô sinh không còn là vấn đề hiếm gặp và hoàn toàn có thể can thiệp nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.

Hy vọng mỗi cặp vợ chồng sẽ chủ động quan tâm đến sức khỏe sinh sản của mình, thay đổi lối sống tích cực và tìm đến bác sĩ chuyên khoa khi cần thiết. Hiểu đúng về vô sinh chính là bước đầu quan trọng để mở ra cơ hội làm cha mẹ và xây dựng hạnh phúc gia đình trọn vẹn.